SASIt ep hintatskya
Pep ima tootim pumuy aw tumaltangwu pu pumuy tutuqayngwu.
Expression of Hopi language (Hopitungwa) in a journaling format.











Hak hiisavo haqam qate’ hak kwaatstangwu. ‘I tumalat ep nu’ yan sukw kwatsta. Ep haqam hiita itaanavotiy yu’a’atangwu. Pam Hiakiqatsit ang wungwu, pu’ nu’ Hopiqatsit ang wungwu. Pan hak himusinot amum yeese’ wuuwangwu hak naanami yu’a’ate’. Yan itam yu’a’ata.
Hisat Hiaki sinom Mexico’t ep kiikikotstotakw as pepeqw hiita natwantota. Pep puma as pan yeese’, hisat, niqw naat puma pep pan yeese’. Hiakisinom sukw wukomuunat ang kiy’yungwa hopoqsinom an puma yeese’ wukomuunat ang. Pam muuna pumuy aw Hiak Vatwe pan tungwa. Pep puma pan muunat himuy’ytaqe’ oovi yaw loma’utota. Niqw nu’ as uyniqey naawakna. Piw itam Native Seed Search tuwiitaqe itam panso nit pep itam sivosit tsovala. Niqw mukiitit itam paasay yukuya. Niqw pu’ sonqa “two weeks” pay aapi nit put sami’at kwangwa aniwma pu’. Pam qa hisat pas pan uuyiitaqe’ pam ha’lay’iwma. Pan nu’ as Hiaki sinmuy engem pantsakni.
Ima yep qatsiyyungqam pangkw Mexico’t ankw watka. Pep pumuy Mexican government amum naaqoytota. Pas wuuyavo panta oovi ima yep kiiqam puvut pasnavotiy qa tumaltota. Yep pas piw wuuhaq nukur piiva, nukir ngahut tsotsongtota pu’ soswantota. Yep oovi wuuhaqw sinom qa lomaqatstota. Niqw ‘ikwatsi timuy engem itam naama pastota. Pumuy tutuwna hin paasay aw tumaltat sun itam itaaqatsiy aw piw tumaltota. Ang hak tumalkyangw put hiita aw piw yu’a’ata pay qa hin pas a’ani tumala, piw itam naanami maqaptsiitota. Pan itam put ki’at ep pasyuku pu’ pastota.
Nu’ Washington ahoy pitu. Yep nu’ conference aw tutuqayto. Pascua Yaquit engem nu’ drug court aw tumala’yta pu’. Oovi nu’ as hakimuy hepnuma kya puma it drug court pas tuwiitaqe’. Niiqe’ nu’ sukw wuutit tuwa. Pam Hiaki (Yaqui) wuuti as drug court judge ningwuniqw pam nuy aa’awna yaw yep training sessions. Pam oovi inumi it conference aw scholarship maqa. Oovi nu’ yuk pitu. Santi as a’ni taala. Pu’ Mantit ep teevep yooyoki. Niqw itam wuko conference hall ep tangawyungwanit panqw itamumi yooyangw eyokinta. Yaw qa qetiniqat TV lalvayi. Pay yep pantangwu.
Taavok nu’ piw DuWayne Honanit aw pitu. Pam as hisat BIA amum solawa. Pu’ pam pas aa’ni himuti. Pam pu’ hopoqsinot aklavot pu’ ki’yta. Pep pam Albuquerquit ep pu’ tumala’yta naat BIA amum. Yaw pam Wasinton piw aw hoyokni ason. Niqw pam yep drug interdiction aw yu’a’ata yep Tasavut amum. Mexicot ankqw pi’ pam drugs hoytangwu. Niqw BIA FBI amum tumalay’ytangwu put qöötapniqey. Put puma oovi aw yu’a’ata. Taavok itam nööswisa nit itam soosoyam pahut anqw hiita nöösiwqat noonova. Nit nu’ qa pas crab sowangwunit sukw tasaptaaqa inumi put crab sikwit maqa. Pam piw kwangwaningwunit nu’ suutoki pam hin kwangwaningwu. Is ali! Pu’ itam piw yep pitu. Naat qa piw yu’a’ata.
Se’elhaqw nu’ nit Polimana ‘itaakiy ankqw Pascua Yaqui kiiqö aw tiimayto. Pepephaqw ‘ima Yaqui sinom naap qatsiyungwa. Puma pay as hisat yang Tucson ang pu’ piw Phoenix ang pu’ yuumosa Zunit aw piw pitungwu. Songqa itam Hopiit hakim pangqw Yaqui sinom angk peetu tsoopi. Itam soosoyam haahaqay nimiwmakyangw pu’ Hopit aw pitu. Niqw ima Yaqui sinom pay naat a’ni öqalat hintsatskya. Pay ima panhaqam hinstatskya, niikyang hopoq sino’am an “catholicism” aw somiwta. Ima suupan itamun kaktsintiikivet as tokiltit niikyangw qa pan tiitso. Se’elhaqam talavayniqw ima taataqt wuuhaqwniiqam lööq ang kiisonviy ang lasya. Ang ima taataqt kukuy tutskwat ang haritinuma. Pu’ piw “church” am akqwat suus wuukut pu’ piw tutskwat ang haritinumngwu. Pan ima taataqwt an hoytinuma. Pu’ “church” am aklavo nimiwmaqw pu’ ahoy royaqngwu. Pu’ tsu’ngyam an tsuutikivet ep tsuutsuut kiy’yungwaqat an ima piw “church”-am kiisovit hoopoq ima put himuy’yungwa. Pangqw ima taataqwt put kiihut aqwat wunimangwu. Pan puma Politiikivet an royakngwu niikyangw qa Poliit an wunimangwu. Tawanasavet ep pu’ sukya sowi yamakngwu. ‘I Yaqui sinom aw pas himu. Naat nu’ qa hakiy aw pas it aw yu’a’ayku niikyangw ‘i’ yaw Yaqitsinom aw pas pavan himu. Yaaki sinom yaw ‘I sowi haqami yaw yesniqat maatakna. Pep yaw paahu, piw sihu, pu’ piw nöösiwqat hiihimu, puuvut himu yaw ‘I sowi sinmuy maatakna. It aqw Yaaqui sinom nukurhiita angkqw watqa’. Pan oovi yaw ima hisat nukwangw yeese’ Niikyangw itamun kastilsinom aw pitu. Imuy piw yaw kastiltuwqam hiisay Yaaki sinom qöya. Pay ima piw a’ni hoohongvit kaqleetataqwt sinoytaqe’ oovi imuy qa soosoqtota. Kastsilmuy pu’ piw Mexican government aw piw ima naayawi. Sutsep yaw imuy qöyaniqat aqw kya Kastiilam pu’ Mexican army aw tumalayyungwa. Kaanavot songqa ima put qötoti. Hin kya yuk pitu. Niikyangw President Carter yaw imuy nakwatoyna, yaw ima kya “sinoti”: hinwat kya US Government pan itamun navotngwu. Oovi 1978 ep Yaakisinom “Federally Recognition” aw pitu. Ep ima hiisay kiiqö ep himuytaqe’ pumuy aw naap yaw pang warikyani.