Thursday, February 26, 2009

SASIt ep hintatskya

Naloy ep tootimqatutuqaywisgwunen ep itam SASIt away tootopt aw hintsantongwu.






Pep ima tootim pumuy aw tumaltangwu pu pumuy tutuqayngwu.


Sunday, February 22, 2009

Native Education Alliance – Back To School Bash 2008






September 2008 nu’ nit Melodie, pu’ piw Connie Greenberg (Sunnyside School District), Kim Benally-Hood (Tucson Indian Centert), Marilyn Sando (Pima Community College), Pima Community College nit Tucson Unified School District, Amphitheater School District, amum Back-To-School Bash Tucson American Indian sino'am amugnem yuku.



Ep itam Tucson sinomuy amungem support service tumalayyungqam tsovala. Ep ima tsotsvalkyakyam sinmuy amungem hiita kya puma navotiytaniqey aw yu’a’atota.



Yep pahankitsokit ep ima sinom ephaqam qa hak pumuy pa’angwantota. Ep qa hak pumuy navotngwu hak hin Educational Plans aw tumaltangwu, pu piw kya pumuy tsayyungqam timuy kya Special Education engem tumaltaninit ep ima tsotsvalmu’ pumuy tutuqayna hin put aw tumalaytangwu.



Pu’ sen wuuwuyoqam tutuqaywisni, put naanawakne', sen pan unangwayte' engem piw University of Arizona nit Pima Community College yu’a’ata.



Pu ep ima nankwusninit itam pumuy peenit, penso, notebooks pu piw backpacks maqaya.



‘I kwangwa tumala. Wuuhaq sinom oki, oovi lomahinti.

Sikwitpe' HGC

Pay nu' kya naat wuuyavo Hopi Guidance Center ep tumalaytat Gordon, itaa IT technician, wuuwa itam yaw sikwitpe’yani. Oovi pam sikwit wuko tuupe’ nit itam soosoyam kwangwa nösa.





Torivat ep tumalayva


Tsange’ muuyawuy ang nu’ Hopi Guidance Centert ep tumalayva. Pep nu’ Quality Manager tumalat piw aw tumalayta. Pu’ piw nu’ Kykotsmovit ep kiihut aw sisvilawu. Niqw i’ mamant naat Chuksan ep qatu. Pep pas lomatutuqakiniiqe pep pay naat puma yesniqe’ itam naama pan yukuya. Pu’ nu Torivat ep nalöyö taalat ang tumalayvat pu’ ahoy Chuksan awningwu. Pep nu paayom taalat ep nit piw ahoy Kykotsmovit nakwsungwu. Pay qa pas hintangwu. Ephaqam nu Chuksan ankw tumalaytangwu, pu’ ahoynignwu. Pan itam put aw yukuya. Pay kwangwatumala.

Thursday, June 05, 2008

Hiakit ep paasat yuku

Hak hiisavo haqam qate’ hak kwaatstangwu. ‘I tumalat ep nu’ yan sukw kwatsta. Ep haqam hiita itaanavotiy yu’a’atangwu. Pam Hiakiqatsit ang wungwu, pu’ nu’ Hopiqatsit ang wungwu. Pan hak himusinot amum yeese’ wuuwangwu hak naanami yu’a’ate’. Yan itam yu’a’ata.

Hisat Hiaki sinom Mexico’t ep kiikikotstotakw as pepeqw hiita natwantota. Pep puma as pan yeese’, hisat, niqw naat puma pep pan yeese’. Hiakisinom sukw wukomuunat ang kiy’yungwa hopoqsinom an puma yeese’ wukomuunat ang. Pam muuna pumuy aw Hiak Vatwe pan tungwa. Pep puma pan muunat himuy’ytaqe’ oovi yaw loma’utota. Niqw nu’ as uyniqey naawakna. Piw itam Native Seed Search tuwiitaqe itam panso nit pep itam sivosit tsovala. Niqw mukiitit itam paasay yukuya. Niqw pu’ sonqa “two weeks” pay aapi nit put sami’at kwangwa aniwma pu’. Pam qa hisat pas pan uuyiitaqe’ pam ha’lay’iwma. Pan nu’ as Hiaki sinmuy engem pantsakni.

Ima yep qatsiyyungqam pangkw Mexico’t ankw watka. Pep pumuy Mexican government amum naaqoytota. Pas wuuyavo panta oovi ima yep kiiqam puvut pasnavotiy qa tumaltota. Yep pas piw wuuhaq nukur piiva, nukir ngahut tsotsongtota pu’ soswantota. Yep oovi wuuhaqw sinom qa lomaqatstota. Niqw ‘ikwatsi timuy engem itam naama pastota. Pumuy tutuwna hin paasay aw tumaltat sun itam itaaqatsiy aw piw tumaltota. Ang hak tumalkyangw put hiita aw piw yu’a’ata pay qa hin pas a’ani tumala, piw itam naanami maqaptsiitota. Pan itam put ki’at ep pasyuku pu’ pastota.

Monday, March 31, 2008

Nuwu nu it qa aw hintsaki!

Naanaqasya - October 2007
Soyalangw ep yan yokva.
Soyalangw ep nu' nit Polimana kiimi.
Piw Solangwuy ang a'ni nuvati Mt. Lemmon (Chuksan) ep'e.
Yep Polimana, Amanda nit Qoyawaysi tsoniita!

Pay kur nu' pisoktiqe' oovi pas paapu qa yep penta! 'I tumalat ep itam pas pu' a'ni hiita aw tumalay'taqe' oovi nu' 'ikiy aw pitut pas qa hiita piw pentaniqey wuuwanta. Pay oovi peep ahoy sukw yasnat aw pitu. Oovi nu' qa soowunen piw hiita peenani!

Niqw pu' suupan nu' qa hisat Munqapit ahoy. Ikway aapiniqw nu' panso, niikyangw qa hisat piw aw'i. Niqw nu' as ahoy panso naawaknat ephaqam itam qa pas siivat himu'ytaqe' qa aqw'a. Pu' Polimana nit Qoyawaysi pas tutuqayiwuy ep a'ni tutuvenit yuyku. Pep puma hiita pas aw wuuwankyangw hinstaki. Pas qa'atsat tutuqayhintsaki!

Itam pas qa awningwu oovi nu' wuuwa kya itam yep Hopisinom sen tsovaltiniqat nu' naawakna. Panwat sen itam naanami yu'a'atani qa ita lavayi suutokni. Kya hisat itam pante' nu' yep put aw peenani.

Tuesday, June 05, 2007

Washington ahoy aw pitu

Nu’ Washington ahoy pitu. Yep nu’ conference aw tutuqayto. Pascua Yaquit engem nu’ drug court aw tumala’yta pu’. Oovi nu’ as hakimuy hepnuma kya puma it drug court pas tuwiitaqe’. Niiqe’ nu’ sukw wuutit tuwa. Pam Hiaki (Yaqui) wuuti as drug court judge ningwuniqw pam nuy aa’awna yaw yep training sessions. Pam oovi inumi it conference aw scholarship maqa. Oovi nu’ yuk pitu. Santi as a’ni taala. Pu’ Mantit ep teevep yooyoki. Niqw itam wuko conference hall ep tangawyungwanit panqw itamumi yooyangw eyokinta. Yaw qa qetiniqat TV lalvayi. Pay yep pantangwu.

Taavok nu’ piw DuWayne Honanit aw pitu. Pam as hisat BIA amum solawa. Pu’ pam pas aa’ni himuti. Pam pu’ hopoqsinot aklavot pu’ ki’yta. Pep pam Albuquerquit ep pu’ tumala’yta naat BIA amum. Yaw pam Wasinton piw aw hoyokni ason. Niqw pam yep drug interdiction aw yu’a’ata yep Tasavut amum. Mexicot ankqw pi’ pam drugs hoytangwu. Niqw BIA FBI amum tumalay’ytangwu put qöötapniqey. Put puma oovi aw yu’a’ata. Taavok itam nööswisa nit itam soosoyam pahut anqw hiita nöösiwqat noonova. Nit nu’ qa pas crab sowangwunit sukw tasaptaaqa inumi put crab sikwit maqa. Pam piw kwangwaningwunit nu’ suutoki pam hin kwangwaningwu. Is ali! Pu’ itam piw yep pitu. Naat qa piw yu’a’ata.

Saturday, April 28, 2007

Nu’ nit Qöyawaysi Mount Lemmon aw rainbow fish hepto

Nu’ nit Qöyawaysi “Mount Lemmon” aw “rainbow fish” hepto. Naat itam Seattle ep yesngwuniqw Qöyawaysi salmon as sowangwu. Pep pam put pas pavan kwangwayva. Nit trout pay pumuy salmon an soniwa. Piw trout nit salmon naatupkom. Trout pi pay tutskwat ep muunanignwu pang qatsiitangwu. Salmon paatuwaqatsit nit muunat ang qatsiitangwu. Salmon muunat ang mooti qatsiitaqw pu’ hihin hoskaytit pu’ puma wukopaahut aw hoyokngwu. Pu’ puma tiiqatsnavotqe’ puma ahoy muuna’am aqw ahoy hoytangwu. Pep puma piw tiiqatstumalaytangwu. Trout puma qa hisat wukovaahut aw sasqa.

Tucson aqwwat taytangwu taawanasvit ep.

Rose Canyon Lake looking northeast.

Oovi Qöyawaysi pumuy naawakna pumuy maatsitaqe'. Su’an soniwnguniqw oovi pumuy tunglayta, pumuy as sowaniqey. Oovi itam panso Mt. Lemmon aw nakwsu. Pep itam “Rose Canyon Lake” aw pitu. Pep pay naat qa hötsiniqw ep “gate” naat aw huur’iwta. Nawus itam aw wayma. Hihin yaap niqw Qöyawaysi maanguyti. Oovi nu’ put tsöpaatat pu’ aqw hoyta. Nit itam aw pitut lomahinta. Yaw pu’ naat yaw panso “trout” panaya. Ephaqam puma panso ahoy “stock”-totangwu. Nit itam “fish”lalwa. Kwangwa’ewti itam. Pay qa sööwunit itam pay itaa “limit” aw pitu.


Pu’ itam pumuy iikwiwkyangw ahoy. Piw qa yaavonit Qöyawaysi maanguyi. Piw nu’ put tsöpaatat pu’ angkw wuuvi. Songqa munqapit ankqw tuuvit aw panhaqam yaavo. Kyanavot nu’ ahoy sikisvet aw pitu. Pay niikyangw nu’ su’ hovivokala. Naat nu’ pay hihin hongvi. Panqw itam ahoy Tucson awi. Pay pan itam panso rainbow fish heeva. Itaakiy ep itam pumuy soosok tuupe’ pu’ pumuy sowa. ‘Is ali rainbow fish!

Saturday, April 07, 2007

Yaqui tiikivet nu’ nit Polimana aw tiimayto.


Se’elhaqw nu’ nit Polimana ‘itaakiy ankqw Pascua Yaqui kiiqö aw tiimayto. Pepephaqw ‘ima Yaqui sinom naap qatsiyungwa. Puma pay as hisat yang Tucson ang pu’ piw Phoenix ang pu’ yuumosa Zunit aw piw pitungwu. Songqa itam Hopiit hakim pangqw Yaqui sinom angk peetu tsoopi. Itam soosoyam haahaqay nimiwmakyangw pu’ Hopit aw pitu. Niqw ima Yaqui sinom pay naat a’ni öqalat hintsatskya. Pay ima panhaqam hinstatskya, niikyang hopoq sino’am an “catholicism” aw somiwta. Ima suupan itamun kaktsintiikivet as tokiltit niikyangw qa pan tiitso. Se’elhaqam talavayniqw ima taataqt wuuhaqwniiqam lööq ang kiisonviy ang lasya. Ang ima taataqt kukuy tutskwat ang haritinuma. Pu’ piw “church” am akqwat suus wuukut pu’ piw tutskwat ang haritinumngwu. Pan ima taataqwt an hoytinuma. Pu’ “church” am aklavo nimiwmaqw pu’ ahoy royaqngwu. Pu’ tsu’ngyam an tsuutikivet ep tsuutsuut kiy’yungwaqat an ima piw “church”-am kiisovit hoopoq ima put himuy’yungwa. Pangqw ima taataqwt put kiihut aqwat wunimangwu. Pan puma Politiikivet an royakngwu niikyangw qa Poliit an wunimangwu. Tawanasavet ep pu’ sukya sowi yamakngwu. ‘I Yaqui sinom aw pas himu. Naat nu’ qa hakiy aw pas it aw yu’a’ayku niikyangw ‘i’ yaw Yaqitsinom aw pas pavan himu. Yaaki sinom yaw ‘I sowi haqami yaw yesniqat maatakna. Pep yaw paahu, piw sihu, pu’ piw nöösiwqat hiihimu, puuvut himu yaw ‘I sowi sinmuy maatakna. It aqw Yaaqui sinom nukurhiita angkqw watqa’. Pan oovi yaw ima hisat nukwangw yeese’ Niikyangw itamun kastilsinom aw pitu. Imuy piw yaw kastiltuwqam hiisay Yaaki sinom qöya. Pay ima piw a’ni hoohongvit kaqleetataqwt sinoytaqe’ oovi imuy qa soosoqtota. Kastsilmuy pu’ piw Mexican government aw piw ima naayawi. Sutsep yaw imuy qöyaniqat aqw kya Kastiilam pu’ Mexican army aw tumalayyungwa. Kaanavot songqa ima put qötoti. Hin kya yuk pitu. Niikyangw President Carter yaw imuy nakwatoyna, yaw ima kya “sinoti”: hinwat kya US Government pan itamun navotngwu. Oovi 1978 ep Yaakisinom “Federally Recognition” aw pitu. Ep ima hiisay kiiqö ep himuytaqe’ pumuy aw naap yaw pang warikyani.

Pu’ pay ima naap hiita aw tumalayta. Lööq “casino” ima pu’ himuyta. “Casino of the Sun” pu’ piw “Casino del Sol”. Pay sun maatsiwta niikyangw sukw Kastiltungwat akw tungwangwu. Lööq Casinot aqw ima siivat ömalalwa. ‘It siivat aqw ima hiihiita yuyku. Pu’ ima soosok hiita naap tumalat yuyku. ‘A’ni tumaltota ima. Pay itamun ima piw nukurkuuyit, pu’ piw nukurpiivat, puuvut hiita aqw naatuhota. Itamun pay hisat pantsatska. Pu’ naap siivat aqw pay ima wuku “social services division” ima yuku. Pep nu’ pu’ tumalayva. Oovi hinwat kya yukiltini. Pay lomahinta tumala. Pan haqw qatsiitaqw pay himu susmataqningwu. Put wuwnit aqw pu’ piw tutuqaywuwnit aqw hakimuy aw tutuwnangwu. Pay pam tumala piw lomahintangwu haqw qa hakiy tuuhotangwunen. Pay oovi pam piw lomatumala. Pay haak yaasavo.